Prezentacja danych statystycznych – tabele i wykresy

Prezentacja danych statystycznych to pokazanie wyników w tekście, w tabeli albo na wykresie tak, żeby czytelnik zobaczył w nich to samo co Ty – bez przesady i bez ukrywania niewygodnych szczegółów. Typowe pytanie z pracy dyplomowej: jaki wykres wybrać i jak powinna wyglądać tabela w stylu APA?

Formy prezentacji danych

Dane możesz pokazać na trzy sposoby. Opisowo, w zdaniu: „70% studentów oceniło zajęcia na 4 lub 5” – dobrze przy jednej, dwóch liczbach. Tabelarycznie, gdy czytelnik ma odczytać dokładne wartości, np. średnie i odchylenia w kilku grupach. Graficznie, gdy liczy się wzór: kształt rozkładu, różnica między grupami, związek dwóch zmiennych. W pracy dyplomowej zwykle łączysz wszystkie trzy formy: tabela z liczbami, wykres dla najważniejszego wyniku i zdanie, które go opisuje. Nie powtarzaj jednak tych samych liczb w tabeli i na wykresie.

Jaki wykres wybrać? Dobór do typu zmiennej

Tabela w stylu APA

Tabela w pracy ma numer, tytuł nad tabelą, tylko poziome linie i notę pod spodem (American Psychological Association, 2020). Podawaj tę samą liczbę miejsc po przecinku w kolumnie i wyjaśniaj skróty w nocie. Przykład dla oceny zajęć od 10 studentów:

W tekście wystarczy jedno zdanie, które przywołuje tabelę i mówi, co z niej wynika:

Tak wygląda gotowa tabela opisu próby w raporcie do artykułu: przykładowa tabela SZTOS.

Najczęstsze błędy na wykresach

• Ucięta oś. Oś słupków zaczynająca się od 46% zamiast od zera zamienia różnicę 4 punktów procentowych w przepaść (rys. 1).
• Efekt 3D. Perspektywa zniekształca długości i kąty, a trzeci wymiar nie niesie żadnej informacji (Tufte, 2001).
• Wykres kołowy z wieloma kategoriami. Kąty i pola porównujemy dużo gorzej niż długości (Cleveland i McGill, 1984). Powyżej 3–4 kategorii wybierz posortowany wykres słupkowy (rys. 2).
• Słupek średniej z wąsem. Ukrywa rozkład: grupy o tej samej średniej wyglądają podobnie, choć mogą być zupełnie inne (Weissgerber i in., 2015; rys. 3).
• Brak podpisów i jednostek osi, kropka zamiast przecinka dziesiętnego, legenda zasłaniająca dane.

Lista kontrolna przed oddaniem pracy

• Każdy wykres ma podpisane osie z jednostkami, a w podpisie lub legendzie – liczebność (n).
• Kolejność kategorii odpowiada skali (1–5), a przy zmiennych nominalnych – liczebności.
• Kolory są czytelne także w druku czarno-białym, a ten sam kolor oznacza tę samą grupę na wszystkich rysunkach.
• Liczby w tabelach i na wykresach mają przecinek dziesiętny i tyle samo miejsc po przecinku.
• Rysunek z programu (SPSS, R, SZTOS) ma polskie etykiety zamiast nazw zmiennych z pliku.

Jak przygotować tabelę i wykres w R?

library(ggplot2)
ocena <- c(2, 3, 3, 4, 4, 4, 5, 5, 5, 5)          # ocena zajęć (1–5) od 10 studentów

# 1) tabela do pracy: n, %, % skumulowany – wszystkie odpowiedzi, także te bez wskazań
n <- table(factor(ocena, levels = 1:5))
data.frame(n = c(n), proc = c(100 * prop.table(n)), proc_skum = cumsum(100 * prop.table(n)))
c(M = mean(ocena), Me = median(ocena))

# 2) wykres słupkowy: oś od zera, naturalna kolejność odpowiedzi, podpisane osie
wykres <- ggplot(data.frame(ocena = factor(ocena, levels = 1:5)), aes(ocena)) +
  geom_bar(fill = "grey60") +
  scale_x_discrete(drop = FALSE) +
  labs(x = "Ocena zajęć (1 = bardzo źle, 5 = bardzo dobrze)", y = "Liczba studentów") +
  theme_classic()
ggsave("ocena-zajec.png", wykres, width = 5, height = 3.5, dpi = 150)

# 3) grupy: ta sama średnia, zupełnie inne dane – dlatego pokazuj pojedyncze wyniki
d <- data.frame(grupa = rep(c("A", "B"), each = 6), punkty = c(4, 5, 5, 5, 5, 6, 1, 2, 2, 8, 8, 9))
aggregate(punkty ~ grupa, d, function(x) round(c(M = mean(x), SD = sd(x), min = min(x), max = max(x)), 2))

Wynik w konsoli R:

  n proc proc_skum
1 0    0         0
2 1   10        10
3 2   20        30
4 3   30        60
5 4   40       100
 M Me 
 4  4 
  grupa punkty.M punkty.SD punkty.min punkty.max
1     A     5.00      0.63       4.00       6.00
2     B     5.00      3.69       1.00       9.00

Wykres rysuje pakiet ggplot2 (Wickham, 2016) i zapisuje go do pliku PNG, który wklejasz do pracy. Odchylenie standardowe w grupie B jest prawie sześć razy większe niż w grupie A – tej informacji słupek średniej nie pokazuje.

Jak podpisać tabelę i rysunek w pracy?

Tabele i rysunki numeruj osobno: Tabela 1, Tabela 2, Rysunek 1. Tytuł tabeli umieszczasz nad nią, a podpis rysunku – zgodnie z wymaganiami uczelni, w stylu APA także nad rysunkiem. Każdą tabelę i każdy rysunek przywołaj w tekście („jak pokazuje Tabela 2”) i krótko omów, co z nich wynika. Źródło podajesz wtedy, gdy dane lub rysunek nie pochodzą z Twojego badania.